Posts

ਮੇਰੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ' ਜਦੋਂ ਮੌਨ ਨੇ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਇਆ'

Image
 ਕਦੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ—ਡਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਕਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਹਾਸੇ ਦਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਬਣ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਸੋਚ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੱਦ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਹੱਸਦੀ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹਾਸਾ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਉਹੀ ਹਾਸਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੌਨ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਨਵੀਂ ਆਤਮ-ਅਨੁਭੂਤੀ— “ਮੇਰੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਜਨਮ।” ਮੇਰੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਜਦੋਂ ਮੌਨ ਨੇ ਮੁਸਕਾਨ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਇਆ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੋਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਹੀ ਰੋਣਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਵਾਲ ਬਣ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੰਝੂ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਬੱਚਾ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਜਵਾਬ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਜਵਾਬ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਨੇ ਕਦੋਂ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਪਾ ਲਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਉਸ ਦਿਨ ਲੱਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਪਈ। ਮੈਂ ਹੱਸਦੀ-ਹੱਸਦੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਾਸਾ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਦਿਨ ਮੈਂ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਹਾਸੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤ...

ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬੋਲਦੀ ਹੈ- ' ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ'

Image
  ਇੱਕ ਖ਼ਾਲੀ ਕੁਰਸੀ, ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ, ਇੱਕ ਡਿੱਗਿਆ ਪੱਤਾ— ਹਰ ਇੱਕ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਜਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਸਿੱਖ ਰਹੀ ਹਾਂ—ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ। ਮੈਟਾ ਵੇਰਵਾ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਰੰਗਾਂ, ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਨ— ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸਾਡਾ ਢੰਗ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬੋਲਦੀ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਜਾਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਿਰਜੀਵ ਆਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਅਹਿਸਾਸ ਜਗਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਖ਼ਾਲੀ ਕੁਰਸੀ, ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਟੰਗੀ ਤਸਵੀਰ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਪੱਤਾ—ਸਭ ਕੋਲ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲਈ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਵੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਬੋਲਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਾਂ, ਕੈਮਰਾ ਸਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਪਲ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੀ ਉਡੀਕ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੱ...

ਪਿਆਰ: ਵਿਰਾਟ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ

Image
 ਪਿਆਰ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।  ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਬੋਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ: ਵਿਰਾਟ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਪਿਆਰ ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਵਿਰਾਟ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਾਣ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਥਾਂ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਸਮਰਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਵੇਖਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾਪਣ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਰੀਏ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਕਰਾਂਗੇ, ਜੋ ਵੀ ਸੋਚਾਂਗੇ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਭਾਵ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਾਂਗੇ। ਜਿਸ ਮਨ ਨੇ ਪਿਆਰ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਉੱਤੇ ਗਾਲ੍ਹ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਠਹਿਰੀਏ। ਉਸ ਗਾਲ੍ਹ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ। ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜੀ ਸੱਟ ਹੈ? ਕੀ...

ਪਿਆਰ ਕੀ ਹੈ? "ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਅਵੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਖੋਜ "

Image
 ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹੋ?  ਜਾਂ ਬਸ ਅਜੇ ਤਕ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਜਦੋਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕਦੀ ਹਾਂ -ਕਿਓਂਕਿ ਮੈਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ- ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਕੀ ਹੈ? ਤਸੱਲੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ , ਸਹਾਰਾ ਚੇਤਨਾ ਦਾ , ਆਪਣਾਪਨ ਤਮਾਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ  ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਦ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਪੁਕਾਰ  ਮੇਰੀ ਅਨੁਭੂਤੀ - ਪਿਆਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨਾਲ ਲੈਅ-ਵਧ  ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।   ਪਿਆਰ ਕੀ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨਾਲ ਲੈਅ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਖੋਜ ਪਿਆਰ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਵੀ ਹੋ? ਜਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹੋ—ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਝਾਤ ਮਾਰਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਿਆ? ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਾਥ? ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ? ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ? ਜਾਂ ਇੱਕ ਤਸੱਲੀ—ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਸੁਖਾਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਸੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਚੌਕਸੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਨੀਂਦ ਵਰਗਾ ਆਰਾਮ ਉਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਾਡੇ ਇਕ...

ਪਿਆਰ, ਸ਼ਰਮਾਉਣਾ ਅਤੇ ਝੁਕਣਾ

Image
ਕੀ ਪਿਆਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਮ, ਕੋਮਲਤਾ ਅਤੇ ਅਧੀਨਗੀ  ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਬਣ ਜਾਣ? ਨਿੱਜੀ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ। ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਰਦਾ ਗਿਆ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਕੋਮਲ ਹੋ ਕੇ ਝੁਕਦੀ ਗਈ। ਉਸੇ ਲਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਹਿਜ ਨਮਨ ਉੱਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਸਮੁੱਚੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵਾਂ। ਪਿਆਰ, ਸ਼ਰਮਾਉਣਾ ਅਤੇ ਝੁਕਣਾ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਤੱਕ ਲੇਖਿਕਾ: ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਪਿਆਰ ਕੀ ਹੈ? ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿਆਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਦ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼—ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਜਿਹੀ ਹਲਚਲ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਬਾਹਰਲਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਬੂਹਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਪਛਾਣ ਰਹੀ ਹੋਵਾਂ। ਉਸੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਾਜ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਰਦਾ ਗਿਆ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੀ ਗਈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹ...

ਝੁਕੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ

Image
  ਝੁਕੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ “ਰੱਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦਿਲ ਕੋਮਲਤਾ ਨੂੰ ਛੂਹੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਗਿਆ। ਜਿੰਦਰ, ਕਦੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਏ? ਕਿਉਂ?” ਅੱਜ ਸ਼ੂਨਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਕਿੰਨੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ— “ਕਿਉਂ?” “ਰੱਬ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਕਠੋਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਖ਼ਾਲੀਪਣ, ‘ਸ਼ੂਨਯ’, ਅਜਿਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇਗਾ ਹੀ। ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਕਠੋਰਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਕਠੋਰਤਾ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਰੱਬ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਜੋ ਝੁਕਣਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਝੁਕਣਾ ਇੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,” ਸ਼ੂਨਯ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਮੇਰੇ ਝੁਕੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਜਿਹੀ ਵਰਦੀ ਪਾ ਲਈ। ਅਤੇ ਸ਼ੂਨਯ ਦੇ ਇਸ ਤੀਜੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਪਲਕਾਂ ਮੀਟ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਦਾ ਫਰਮਾਨ ਪਿਆਰੇ ਵਿੱਦਿਆਰਥੀ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੀਜੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰ “ਮੇਰੇ ਝੁਕੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ” ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੀ। ਪ...

ਮੇਰਾ ਜਨਮ, ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ

Image
  ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਇੱਕ ਸਾਧਿਕਾ ਦੀ ਸਵੈ-ਖੋਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ “ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ।” ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ—ਪਰ ਕਿਉਂ? ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਸੀ? ਅੱਜ ਮੈਂ ਜੋ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਕਿਉਂ ਹਾਂ? ਮੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਕੀ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਦੇਵੇਗਾ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇਣਗੇ? ਕੀ ਧਰਮ ਦੇਵੇਗਾ? ਕੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇਵੇਗਾ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਤਰ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣੇ ਪੈਣਗੇ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅਧੂਰਾ, ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜਿਊਂਦਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿਣ, ਲੰਘਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਹਰ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਦੀ ਰਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਊਣ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕੇ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ— ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਖੋਜੀ ਸਾਧਿਕਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਤਾਂਘ ਹੀ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਾਸੂਮ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲ...